ettelaat newspaper

تاريخ خبر: سه شنبه 15 اردیبهشت 1388، 10 جمادی الاول1430، 5 می 2009، شماره 24460سه شنبه 15 اردیبهشت 1388، 10 جمادی الاول1430، 5 می 2009، شماره 24460

بررسي مشكلات و چالش‌هاي پسته‌كاران كشور(2)

پسته‌ خندان، گريان نشود

پسته يكي از محصولات مهم بخش كشاورزي ايران است كه در بخش صادرات غيرنفتي نيز جايگاه مهمي دارد.

توليد اين محصول در سال‌هاي اخير با مشكلاتي مواجه شده و در عين حال رقباي خارجي در توليد پسته پيشرفت‌هايي داشته‌اند. اين وضعيت به زيان پسته‌كاران شده و از سوي ديگر بازارهاي خارجي از چنگ اين محصول پرآوازه ايران خارج مي‌شود.

در بخش پيشين اين گزارش به بررسي برخي مشكلات و چالش‌هاي پسته‌كارن كشور پرداختيم و نظرات كارشناسان را ارزيابي كرديم و اينك بحث را از ابعاد ديگري پي مي‌گيريم.

<پيش از انقلاب ايران تنها به آمريكا پسته صادر مي‌كرد و در اروپا مشتري نداشت ولي سپس چنان در اروپا مشتري يافتيم كه همه عاشق پسته ايران شدند و كسي پسته كاليفرنيا را نمي‌خريد. ولي حالا آمريكا بازار پسته اروپا را در دست گرفته.>

اين مطالب را مسعود مهاجر، كارشناس اقتصادي در گفتگو با روزنامه اطلاعات مي‌گويد.

بلاي سرما

دو سال پيش بر اثر سرمازدگي 50 تا 60 درصد محصول پسته استان كرمان از بين رفت و در باغ‌هاي ني‌ريز 442 ميليارد ريال خسارت به جا گذاشت. برخي از كارشناسان بر اين باورند كه سرمازدگي، سبب آفلاتوكسين مي‌شود، اما محمد عبدالهي رئيس موسسه تحقيقات پسته بر اين باور است كه سرمازدگي به سم آفلاتوكسين كه توسط نوعي قارچ توليد مي‌شود، ارتباط ندارد و لازمه رشد اين قارچ، رطوبت و گرماي مناسب است، چون اين قارچ در مكان‌هاي مختلف وجود دارد و تنها چشم به راه شرايط مساعد است.

وي مي‌افزايد: نقش تركيدگي پوست نرم پسته در افزايش آلودگي پسته به سم آفلاتوكسين به اثبات رسيده است مسئله شكاف خوردن پوست نرم پسته كه برآمده از مديريت نادرست آبياري و تغذيه است مي‌تواند در افزايش اين عارضه موثر باشد و البته انتخاب ارقام مناسب مي‌تواند يكي از راه‌هاي پيشگيري باشد.‌

راه پرسنگلاخ‌

وقتي شرايط بر پسته‌كار سخت مي‌گيرد، آنان ناچارند در ابتداي فصل برداشت، بخشي از محصول خود را هرچه زودتر به فروش برسانند. و اين وضع زماني شدت مي‌گيرد كه شركت‌هاي تعاوني نيز اقدام به خريد محصولات‌شان نكنند، آن وقت است كه باغدار ناچار است رو به دلال ببرد و به قيمت‌هاي بسيار پايين تن دهد و زيان ببيند. سياست دلال هم اين است كه پسته را ارزان بخرد و گران بفروشد.

در خبر‌ها آمده بود كه تعداد زيادي از اعضاي شركت تعاوني توليدكنندگان پسته رفسنجان از شهرهاي زرند، سيرجان و كرمان و ديگر شهرهاي پسته‌خيز به منظور بررسي مسائل توليد و جمع‌آوري و بازرگاني پسته در محل شركت تعاوني پسته رفسنجان گرد آمده‌اند و خواستار پشتيباني جدي دولت و دريافت تسهيلات براي جمع‌آوري محصول باغي خود شده‌اند و هشدار داده‌اند كه زيان بي‌تفاوتي دولت به محصول پسته و بازار آن، هم به باغدار برمي‌گردد و هم صادركننده و هم به دولت؛ و اين به سود كشور نيست.‌

ندادن تسهيلات از سوي دولت سبب مي‌شود محصول روي دست كشاورز پسته‌كار بماند و در نتيجه صادركننده پسته نيز حضور كمرنگي در بازار جهاني داشته باشد. ولي در كشور همسايه‌مان تركيه، سالي 800 هزار تن فندق به دست مي‌آيد و براي آن كه همه توليد از يك كانال بگذرد، 90 درصد فندق چيده شده اين كشور را تنها يك شركت، خريد و جمع‌آوري و انبار مي‌كند.

مسعود مهاجر مي‌گويد: براي آن كه اعتبار ندهند مقوله پسته را سياسي مي‌كنند. شايعه مي‌كنند كه باغ‌هاي پسته مربوط است به كي‌وكي. ولي آيا همه باغدار بزرگ و سرمايه دارند؟ ما در ايران 75000 باغدار پسته داريم، همه اين‌ها از بزرگ مالكان هستند؟

‌وي مي‌افزايد: در سال جاري جايگاه پسته ايران در جهان متزلزل شد و قيمت‌اش كاهش يافت و به 5 دلار در كيلو رسيد. حالا شركت تعاوني رفسنجان كه پسته را به قيمت بالا از كشاورز پسته‌كار خريده بايد آن را كيلويي 10 دلار در جهان بفروشد كه امكان ندارد.

در اين ميان دفتر مطالعاتي زيربنايي مركز پژوهش‌هاي مجلس بررسي ميزان تاثير سياست‌هاي حمايت قيمتي بر روي توليدات بخش كشاورزي ايران را روشن ساخته است. بنابه گزارش اين مركز، موضوع خريد تضميني پسته با بهره‌مندي از يك منطق تئوريك اقتصادي، داراي مشكل قانوني‌ست و در تعارض با قانون تضمين خريد محصولات كشاورزي مصوب سال 68 مي‌باشد. در ادامه گزارش آمده، تجربه سياست‌هاي حمايت قيمت در ايران نيز روشن‌كننده اين مطلب است كه در پس موضوع خريد تضميني پسته، منطق اقتصادي وجود ندارد و اصولا اين سياست به نفع توليدكنندگان پسته هم نيست زيرا كشش بالا و مثبت بين صادرات پسته و شاخص هر فيندال (بررسي داده‌هاي بنگاه‌ها) بازار صادرات پسته ايران، تاييد كننده اين است كه هرچه ساختار بازار بزرگتر يا رقابتي‌تر باشد، ميزان صادرات پسته بيش‌تر خواهد بود. از سوي ديگر فارغ از مسائل تئوريك و منطق اقتصادي، پسته جز محصولات با كشش بالا محسوب مي‌شود و برطبق قانون تضمين خريد، نمي‌تواند در گروه محصولات مورد مشمول اين قانون قرار گيرد.

دكتر عبداللهي نيز در اين مورد مي‌گويد: در آمريكا زماني كشاورزان پسته‌كار پشتيباني دولت را خواهند داشت كه الگوي كشت تعيين شده از سوي دولت را رعايت كنند. مصرف آب نبايستي باعث زه‌دار شدن اراضي يا شوري آن شود. همچنين مصرف نهاده‌هاي ديگري مانند كودهاي شيميايي و... نبايد سبب آلودگي محيط شود و كشاورزان زمان ارائه محصول، قيمت فروش و كيفيت محصول پسته را رعايت كنند و تازه در آن وقت است كه دولت آمريكا اعتبارات لازم را در اختيار پسته‌كاران قرار مي‌دهد و برنامه خريد تضميني را به اجرا مي‌گذارد. در ايران نيز لازمه توقع از دولت براي همياري،‌ عمل به تعهدات از سوي كشاورزان پسته است.‌

مسعود مهاجر نيز درباره كاهش محصول پسته و افت صادرات مي‌گويد: علت‌اش دوسويه است، هم سرمازدگي و خشكسالي و كمبود آب و هم نبود اعتبارات. وي مي‌افزايد: متاسفانه در 4 سال اخير، پشتيباني پيوسته دولت برداشته شد و بانك مركزي اعتبارات لازم را در اختيار شركت تعاوني قرار نداد. در حالي كه پسته محصول گراني است و بدون دريافت وام، امكان خريد پسته از پسته‌كاران نيست. امسال تعاوني براي پسته 9 هزار تومان قيمت‌گذاري كرد، ولي از آن‌جايي كه هيچ اعتبار بانكي دريافت نكرد، بخش زيادي از پسته روي دست كشاورزان ماند و قيمت در بازار كاهش يافت و بسياري پسته خود را به قيمت‌هاي پايين به دلال‌ها و واسطه‌ها فروختند. ‌

دولت مي‌گويد سازمان‌هايي كه بدهكارند به آن‌ها وام تعلق نگيرد. ولي تعاوني رفسنجان بدهكاريش از حد بهره بانكي بيشتر نيست. در حالي كه بايد پرداخت وام به تعاوني‌ها بدون اخذ بهره باشد، چون سازمان‌هاي غيرانتفاعي‌اند. شركت تعاوني رفسنجان براي جمع‌آوري پسته امسال رفسنجان 100‌ميليارد تومان وام درخواست كرد كه پرداخت نشد و در شركت بسته ماند. از آن مهم‌تر تعطيلي مركز توليد پسته ايراني در هامبورك در قلب اروپا بود كه كارخانه‌اي در زميني چند هزار متري براي كار بسته‌بندي شيك پسته ايران است.

نگاه به جهان‌

عبداللهي مهم‌ترين مشكل‌ها را در صادرات رعايت بهداشت و بسته‌بندي مي‌داند و مي‌گويد: اگر ما اين دو را لحاظ كنيم در مقوله صادرات، پسته آمريكا نمي‌تواند به لحاظ خوشمزگي با پسته ايران برابري كند.

مسئولان كه جاي خود دارند، حتي براي آدم‌هاي كوچه و خيابان واضح و روشن است كه نمي‌شود براي هميشه به نفت با آن نوسانات عجيب قيمت، تكيه كرد، بنابراين بيش از پيش بايد به صادرات ديگر كالاها از جمله محصولات باغي و كشاورزي بها داد.‌

صادرات پسته داراي پتانسيل خوبي است اگر برنامه‌ريزي‌هاي سياستگذاران درست باشد و به خوبي بازاريابي بشود، مي‌تواند در مرتبه خود درآمد ارزي مناسبي براي كشور داشته باشد. هنگ‌كنگ، لبنان، اردن، پرتغال، هندوراس، اسپانيا، اوكراين، لهستان، برزيل، كره‌جنوبي، مجارستان، ايتاليا، يونان و الجزاير، بازارهاي هدف پسته ايران به شمار مي‌آيند.

توليد پسته حدود 300 هزار تن است و از اين ميزان تنها 30 درصد مصرف داخلي دارد و مابقي صادر مي‌شود.‌

ما در دهه شصت، 90 هزار تن پسته به اروپا صادر مي‌كرديم، اما امروز با همه افزايش توليد، رقم صادرات پسته به اروپا چيزي در حدود 25 هزار تن است كه سبب‌اش چيزي نيست مگر قارچ آفلاتوكسين، كه موجب شده تا بازار پسته خود را به آمريكا واگذاريم. ما چاره‌اي مگر از بين بردن يا كاهش اين آفت و مصون‌سازي باغات خود نداريم، در غير اين صورت همچنان در عرضه محصول خود به بازار جهاني دچار مشكل‌ايم.

مسعود مهاجر در اين باره مي‌گويد: سرما جلوي آفلاتوكسين را مي‌گيرد. اين قارچ در گرما و رطوبت، سم مي‌پراكند. البته بخشي به روش انبارداري برمي‌گردد. تعاوني پسته رفسنجان مجهز به انباري مدرن است ولي تنها بخشي از محصول پسته ايران را مي‌تواند نگهداري كند و بقيه محصول در معرض آسيب آفلاتوكسين هستند.

محمد خداوردي‌زاده عضو موسسه مطالعات پژوهش‌هاي بازرگاني مي‌گويد: از 2002 تا 2006 به ميزان 60 درصد صادرات پسته جهان در دست ايران بود. اما ساختار پسته ايران در اين دوره، دچار تغيير شده و در سال‌هاي اخير در حال از دست دادن موقعيت مهم جهاني هستيم. وي پسته را محصول استراتژيك در قلمرو صادرات غيرنفتي خوانده و افزود: نشناختن بازارهاي صادراتي پسته در سطح جهان، ضمن محدود ساختن صادرات ايران به چند بازار آسيب‌پذير، موقعيت رقابتي كشور را در صادرات اين محصول تهديد مي‌كند.

اما داستان قارچ آفلاتوكسين همچنان پابرجاست و در 10 سال گذشته، بزرگترين سبب كاهش صادرات به اروپا و ژاپن، اين قارچ بود.

به گفته جهانسوز، معاون امور توليدات گياهي جهاد كشاورزي، در دومين نشست بين‌المللي كدكس هلند، نتايج به دست آمده، روشن‌سازي‌هايي درباره كدكس پسته ايران در سطح فني اتفاق افتاد و با همكاري كشورهاي جهان، ملاك و معيار مناسب‌تري براي ارزيابي پسته ايران به دست آمد.‌

نشست كدكس بين‌المللي در فروردين 87 در هلند، حد مجاز آفلاتوكسين براي خشكبار را معادل 10 نانوگرام در كيلو تعيين كرد و بر اين اساس زمينه بهتري براي افزايش صادرات پسته ايران به اروپا به وجود آمد. تصويب اين مقررات زمينه را براي اصلاح قوانين در اروپا و ژاپن پديد آورده و راه را براي صادرات بيش‌تر ايران هموار ساخت و موجب رونق صادرات شد.‌

يكي ديگر از مشكلات صادرات، نپرداختن بهاي پسته از سوي كشور واردكننده است. سيدكمال سيدعلي مديرعامل صندوق ضمانت صادرات ايران، گفته است، صندوق آماده بيمه ضمانت صادرات در قالب حساب باز و بدون وجوه تضمين، در صورت معتبر بودن خريدار خارجي‌ست.‌در چنين مواردي با توجه به دسترسي صندوق به شبكه‌هاي اعتبارسنجي بين‌المللي، خريداران مربوط به صندوق معرفي و اعتبارسنجي شده و نتيجه گزارش اعتباري در اختيار صادركننده قرار مي‌گيرد كه اين قشر مي‌توانند با اطلاع از ميزان اعتبارات خارجي قرارداد صادراتي خود را نزد صندوق بيمه كنند.‌صندوق، كشورهاي جهان را براساس ريسك عدم‌بازپرداخت به هفت گروه تقسيم كرده است و مثلا اوكراين با ريسك متوسط به بالا و روسيه در گروه ريسك متوسط به پايين قرار دارند.

‌خيز به آينده‌

گزارش سازمان بازرسي كل كشور در خصوص پسته نشان مي‌دهد، دولت به اهداف پيش‌بيني شده در برنامه چهارم توسعه دست نيافته است و تشكيل ستاد پسته از 76 تاكنون تنها بخشي از مشكلات را از بين برده و هنوز كاستي‌هايي ديده مي‌شود، از جمله اين كه در بين دستگاه‌ها هماهنگي نيست و پسته ايران را به شايستگي در جهان نشناسانده‌ايم و سرپرست ويژه‌ براي اين ميوه ارزآور تعيين نشده است. بنابراين افزون بر توسعه كمي سطح زير كشت بايد به بهبود روش‌هاي توليد اين محصول، ارائه آموزش‌هاي لازم به كشاورزان پسته‌كار و تجهيز آزمايشگاه‌ها جهت شناسايي و دفع آفات پسته و تعيين اولويت‌هاي تحقيقاتي و برنامه‌ريزي براي نيل به آن، توجه ويژه داشت.‌

كار ديگر كه مي‌تواند گشايشي پديد آورد آن است كه ما يك بار ديگر به شيوه استفاده از آب، بازنگري اساسي داشته باشيم، يعني سيستم آبياري خود را به سازه‌هاي مدرن مجهز كنيم و اين بايد همزمان باشد با آموزش. چرا كه 70 درصد توليد توسط خرده مالكان كم‌سواد انجام مي‌گيرد و اينان ناآشناي به پيشرفت‌هاي علمي در بخش كشاورزي‌اند و از راه‌هاي گوناگون مي‌شود آنان را آموزش داد.

چه‌كسي نمي‌داند كه موسم برف‌ريزان و پرباراني گذشته است و آن چه برداشت مي‌كنيم شايد نيمي از آن جايگزين نمي‌شود.

پديده خشكسالي مي‌تواند دليل خوبي براي نشان دادن علت رويكرد به مكانيزاسيون باشد.

آن جايي هم كه مكانيزه كردن آبياري قرار است به دوش كشاورز پسته‌كار گذاشته شود تا مثلا آبياري تحت فشار تا كرت و از كرت تا درخت داشته باشد، بايد تسهيلات در اختيارش قرار داد، كه دست‌اش تنگ است.

علي درويشي‌

codex24x

page05

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه